PINKSTEREN / LUILAK




Pinksterbloemen - foto: Raymond

De Pinksterbloeme (een Stellingwarfs sprokien)

LUILAK

In de negentiende eeuw is een discussie gevoerd tussen christenen en joden over de herkomst van Luilak. Christelijke geleerden stelden dat die was gelegen in het Joodse Leilachfeest, het feest der eerstelingen, aan de vooravond waarvan offers aan Jahweh worden gebracht. Joodse geleerden daarentegen beweerden dat de christelijke eredienst rond Pinksteren, waarbij de luidruchtige uitstorting van de H. Geest wordt gevierd, de bron moest zijn. Kortom, men gaf elkaar de schuld. Niemand wilde de verantwoordelijkheid nemen voor de wandaden die tijdens Luilak werden gepleegd. Welnu, het feit dat de oorsprong niet ondubbelzinnig valt aan te geven, zegt genoeg. Feesten als Luilak zijn heel algemeen. Tot in de eerste helft van de vorige eeuw bestonden er in Nederland diverse uitvoeringen van.

(bron: Rituelen - Jef de Jager - ISBN 90-274-7598-9)

Via de zoekmachines is het nodige over Luilak en Pinksteren te vinden op internet.
Zelf hecht ik - ouderwets misschien - meer waarde aan teksten uit boeken, zoals het hierboven genoemde Rituelen. Iedereen kan teksten op internet plaatsen, helaas doet niet iedereen dat even zorgvuldig.


LUILAKBOLLEN, 16 stuks

(recept uit Traditionele Recepten voor de Feestdagen - Heleen A.M. Halverhout)

250 gram bloem - 20 gram gist - 5 gram zout - 65 gram boter of margarine -1.1/2 dl lauwe melk - geraspte schil van 1/4 citroen - 250 gram gewassen en gedroogde rozijnen - ei om mee te bestrijken - stroop

Luilakbollen zijn een soort hoge cadetjes. Om dit effect te bereiken moeten ze dicht tegen elkaar aan, liefst in porties van 8 tegelijk worden gebakken. Het beste doet de huisvrouw dit in een broodvorm, of op een bakblik. Voor de 16 broodjes uit dit recept kan een brede broodvorm dienen bijv.

Maak een deeg van de bloem, de gist, de melk, het zout, de gesmolten en afgekoelde boter, zoals hier beschreven.
Laat dit 3/4 uur rijzen, kneed er dan de citroenrasp en de rozijnen door en laat het deeg dan weer 3/4 uur rijzen.
Verdeel het dan in 16 gelijke bolletjes. Leg deze in 2 porties van 8 bolletjes, tegen elkaar aan in een met boter besmeerde broodvorm of op een beboterd bakblik. Laat ze 15 minuten narijzen.
Bestrijk de bovenkant met losgeklopt ei en bak ze als warme krentenbollen gaar en en goudbruin (de zijkanten blijven wit).
Eet ze warm en dik besmeerd met stroop.

Hier is onze fiere pinksterblom En ik zou hem zo graag eens wezen! Met zijn groene kransen op het hoofd en met zijn klinkende bellen. Recht is recht, krom is krom! Belief je wat te geven voor de fiere pinksterblom? Want de fiere pinksterblom moet voort! Boer, ik vraag je voor de laatste keer: Heb je soms nog takkenbossen? In het donker stoken wij het vuur, Dat fikt, dat vlamt en dat knettert. Vuur en vlam, rook en smook. Zeg, danst misschien jouw mooie Trieneke deze avond ook Met de fiere pinksterblom in 't rond? De kinderen staan met de handen los in een kring, en zingen: Hier is onze fiere Pinksterblom. In het midden loopt een kind, dat op het hoofd een bloemenkrans draagt en in de hand een klein belletje. Het kind in het midden laat de bloemenkrans zien bij met zijn groene kransen op het hoofd en rinkelt met de bel bij en met zijn klinkende bellen. Bij recht is recht klappen de kinderen in de kring in hun handen; bij krom is krom buigen ze voorover. Bij de laatste regel van het lied staat het kind in het midden van de kring stil voor een ander kind, dat nu de bloemenkrans en de bel krijgt, waarna het spel opnieuw begint.

PINKSTERBOLLEN, 2 stuks

(recept uit Traditionele Recepten voor de Feestdagen - Heleen A.M. Halverhout)

Het recept van luilakbollen (zie hierboven).
Bereid het deeg, zoals het in het recept is beschreven, zover, dat het voor de 2de maal 3/4 uur heeft kunnen rijzen.
Verdeel het deeg dan in tweeën. Vorm er mooie, ronde bollen van.
Leg ze op een beboterd bakblik, dat alleen daar is ingeboterd waar het stuk deeg wordt gelegd. Laat ze nog 15 minuten narijzen. Bestrijk de bollen met losgeklopt ei en bak ze gaar en bruin.

Gasoven: 30 minuten bij 200 graden, gasstand 3-4
Verwarm de oven 12 minuten met de volle vlam voor. Zet het bakblik 1 à 2 richels onder het midden van de oven, temper de ovenvlammen tot ze de grootte van waterdruppels hebben en bak de Pinksterbollen in 30 minuten gaar en niet te licht van kleur.

Elektrische oven:
Verwarm de oven 15 minuten voor bij boven- en onderwarmte vol.
Zet het bakblik op de onderste richel en laat de oven 25 minuten op onderwarmte vol ingeschakeld staan. Schakel daarna 10 minuten uit.

(De temperatuur staat niet aangegeven; ik heb het recept nog niet getest, maar 25 minuten op de hoogste temperatuur lijkt me wel erg heet, zeker in vergelijking met de temperatuur die genoemd wordt voor bakken in een gasoven. Kwestie van proberen dus ... Ik zou het zeer op prijs stellen als iemand zijn/haar bevindingen per e-mail aan mij door zou willen geven.)