Ik moet nog mar een klein mannegien west hemmen. Vuuf of zes joar miskien. Mar ik ging in elk geval al noar de Zundagskoele.
Het was een kolde Karstoavend. De sterren stonnen te stroaleskieten a de locht en de moane leut de eerste uren nog vestek goan. De wiend zat in de Zuud-Oosthoek en sneed ons onbarmhartig in het gezichte. En de stroate onder onze voeten was glad van de platgereden sni'j van eregister.
Mar al kleagden de grote meensken dan ok stien en bien, wi'j, mien buurjongien en ikke, vuulden gien kolde, want het was Karstfeest en we waren op weg er henne. Doar, tussen de bomen deur, ko'j de velochte reamen van de karke al zien, mit heur zwoare Romaanse bogen. Dat dat Romaans hiette, wust ik toen netuurlik niet, dat vetelde de meester me joaren leater, mar ik hadde 't ok niet nodig om ze mooi te vienen. An de onderkaant in die reamen zag ie overal drie rooie plakkies. Dat waren bloempotties mit een rood pepiertien er omme henne, en een keersien erin, zee mien buurjongien, en hi'j kón het weten, want hi'j was een joar older as ikke, en hadde vleden joar het Feest ok al mitvierd.
In het petoal van de karke was een gestommel van klompen op de rooie tegels en dan ging de deure eupen en lag de grote ruumte veur ons in een zee van locht. Ik was er netuurlik al vule veaker in west en toch bleef ik op de drumpel even stillestoan, en hadde amper de moed om deur te lopen, want het was de eerste keer bi'j oavend. Mar de meensken aachter me douwden verder en de juffrouw van de Zundagskoele nam me bi'j de haand en brochte me noar mien plak. Doar zatten alle aandere kiender ok, het brochte me op mien gemak en ik kreeg gelegenheid alles rustig op te nemen. Mien buurjongien hadde wel geliek had, de bloempotties stonnen in de veansterbaanken, en er zatten rooie pepierties omme, en er braanden keersies in. Mar de Karstboom vun ik toch wel het mooiste van alles. De koster hadde een branende keerse an een lange stok bunnen en doar stak ie nou de keersies in de boom mit an. Overal tussen de takken flikkerden de vlammegies op en ze spiegelden in de lange kralesnoeren, die in allerhaande kleuren in de boom hongen. En doar waren ok dunne, zulveren slingers tussen en mooie, gekleurde ballen, en bovenin, hielemoale an het toppien daanste een engeltien. Toen gingen de grote, ellektriese laampen uut en alles worde nog mooier, en toen mossen we zingen van "De herdertjes lagen bij nachte ..." en domenee vetelde een verhaal van een klein kientien, dat geboren was in een stal. En ziek Moeke legde het in een kribbe, dat is een bak, woar de peerden uut voerd worren, zee domenee, en toen kwammen de herders en de koningen om 't te anbidden. Dan zongen alle meensken van: "Ere zij God in de hoogste hemelen; en vrede op aarde; in de mensen een welbehagen!" Toen kregen de kiender een kedogien van de grote toafel onder de Karstboom en de karke stroomde leeg in de duustere naacht.


Noa die dag hè'k veake weer een Karstboom zien. Mar het echte grootse van die oavend het ie nooit weer uutstroald. Ik begreep, dat het was, omda'k older worde. En toen begon ik te prakkezeren: 'Zoe'n Karstboom, woar zol ie eangelik zien ontstoan an te daanken hemmen?' Dat duurde een hiele tied, en toe op een oavend, inienen, wust ik het:
Lange, hiel lange, hiel lange leden, ston er op een groot heideveld in Drente een klein husien. En in dat husien woonden twie doodaarme meensken, die zoemers mit turfgreven de kost vedienden en winters veake honger leden. De winter van dít joar was vroeg invalen, en de Karstklokke van het dorpien luudde over een witte, kolde wereld. En toen de Karstoavend kwam, zatten de man en de vrouw in huus, ieder an een kaant van de toafel. En op die toafel lag een dik boek, dat was de olde femilie-bubel. De hanen van de man sleugen iene veur iene de bleaden omme, onhandig, want zin vingers stonnn kroem van zwoar waark.
Ondaanks heur aarmoede, vegatten ze hem niet, disse dag. Want het was de dag van de geboorte van Jezus Christus, het Kiend. En in Bethlehem was ok aarmoede west, en in een stal was het geboren, dus kleagden ze niet.
'Het is jammer, Hendrik', zee de vrouw, 'dat er zo midden in de winter niet een bloempien of takkien te vienen is om hier op de toafel te zetten, het zol een symbool wezen van Het Leven, dat vandeage begonnen is.'
Toen streek de man in gedachten de vingers deur zien hoar, en nikte. En zo bleef het een hiele tied stille in de keamer, want ze hadden niet vule te zeggen, die twee. Dan, as de man hardeöp zol beginnen te lezen, het olde bekende verhaal, hul ie noa een peer woorden op, pakte zien pette en leup de deure uut. Dat kwam de vrouwe zo vremd veur, dat ze hem, zonder een woord te zeggen, noaging, mar hi'j was al vedwenen in de donkerte van de naacht, die om het huus lag. Dan reup ze harde: 'Hendrik!', twie, drie keer, mar d'r kwam gien geluud, as het blaffen van een hond in de verte. En ze wust niet, wat te doen, en bleef besluteloos stoan op de tochtige drumpel.
Dat duurde een peer menuten, dan heurde ze voetstappen, die van Hendrik waren, heurde ze. En doar was ie zelf ok, aachter om de hoek van het huus ston ie inienen veur heur, zó dat ze schrok, mar dan zag ze, dat ie wat onder aarm dreug. Hi'j legde zien zwoare haand op heur skolder en nam heur mit de keamer in. En doar zag ze, dat het een denneboompien was.
'Het is gien bloeme, en het is eangelik ok gien blad, dat er an is, mar een takkien is het tóch', zee-d-ie, en stak heur het boompien toe. Ze nam het an mit heur beide hanen, mar legde het vlogge op de toafel en vul hem om de hals. Dat was niet veake meer gebeurd de leste joaren, mar hi'j drokte heur heufd tegen zien borst en zien mond reakte heur hoar.
Het boompien was te groot veur de toafel west, en nou ston het in de hoek noast de kaaste, op de vloer. Het ston er in een emmer en in die emmer was zaand, veur de stevigheid. De vrouw keek er noar, en luusterde noar de man, die an het veurlezen was. "... Want ik kondig U ene grote blijdschap aan, bestemd voor het gehele volk, want voor U is heden de Zaligmaker, Christus, de Heer, geboren, in de stad van David. En hieraan zult gij Hem herkennen: gij zult een kind vinden, in doeken gewikkeld, liggende in ene kribbe."




Het was even stille. Want lezen is een moeilijke keunst, en in die tied veural. Het vul niet mit het hiele verhaal an ien stok deur te lezen en het hokte en stokte hier en doar wel eens wat. Mar dat was niet slim, want het ging om het harte meer as om het woord.
Dan, op dat zelfde ogenblik was het, dat er stemmen klonken buten de deure. En het slot sprong eupen en de wiend dreug het noar binnen: "Ere zij God; vrede op aarde; in de mensen een welbehagen." Dan zweefden ze noar binnen, de Engelen en doar was locht en waarmte overal. Uut de hoge hemel ofdeald waren ze, noar het kleine heide-husien. En ieder dreug een sterregien in de rechterhaand, zó van de hemel plokt, om de weg te weten. Toen maakten ze een kring om het boompien en hongen de sterregies an de punten van de takken, dat ze stroalden as nooit te veuren. En in de linkerhaand hadde de iene een gekleurde balle en de aander een slinger van gold en zulver. Die kwammen ok in het boompien te hangen, en weerkaatsten het locht, dat er stroalen in de donkerste hoeken skeuten.
Toen ging de deure opni'j eupen en een wiendvleugien zeilde noar binnen. En de Engelties spreidden heur geazen vleugelties. Dan nam de wiend ze mit noar buten, de hoogte in.
De man en de vrouw zatten an de toafel en zaggen het an en vereurden heur niet, omdat ze dochten, dat het een droom was. En toen ze eindelik opstonnen, waren de Engelen vedwenen, mar de boom ston op zien plak, en prokte en proalde. En bovenin, hielemoale bovenin, doar was iene Engel aachterbleven, en daanste en zong een Loflied an God.
De beide meensken keken mekaander an en wusten niet, wat te doen. Mar dan wees de man op de bubel, die op de toafel lag: 'Loa'k mar verder goan, vrouw. Hoe ku' we God beter daanken veur dit grote wonder, dan deur te luusteren noar Zien Woord?"
En onderwiel de man leesde, daanste het Engeltien in de Karstboom het Ere zij God.

Honderden joaren gingen vebi'j. Het verhaal vespreidde hem over de hiele wereld. En de Karstboom dee zien intree, overal. Toen ie ien keer inburgerd was, vunnen de meensken het niks bezunders meer, het héurde d'r nou ienmoal bi'j, en het verhaal sleet of. Op 't leste was er niet iene meer, die er van wust.
Totdat een klein jongien het opni'j deurleefde.
En opskreef.
Mar dát was joaren leater.