De kastaovend van de jeneverkeuning (een kastvertelling)
Die aovend scheen de maone over een witte wereld. Een paar straolen speulden tikkertien over een glaezen dakpanne van een oold huus, dat et leek as er braand was. Een veurbi'jganger bleef even staon te kieken, dee een tree of wat aachteruut, wust dan zeker, dat et gien geveer kon en leup vedder, wat rond in de schoolders, diepe in de kraege van zien jasse. De straolen zaggen et, lachten him uut en gleden vedder, de diepte tussen de huzen in. Dan gloepten ze een winkelrute binnen over de deuzen en pakkies, die er aachter stonnen en dukelden speuls over de raand van een aquarium, dat een dikke gooldvis d'r van opschrok en votblikkerde. De straolen verleuten de winkel, huppelden vedder over de gevels van oolde en ni'je huzen en rustten dan een ogenblik uut op et iezeren uuthangbod. Zi'j beugen veurover en beschenen de goolden letters, en de zwierige krullen, die een schilder d'r op zet hadde. 'De Drie Goolden Reumels', leesden ze dan, bleven nog even zitten en zweefden onderuut, over stien eerst, dan een geel kezien, en nog leger over et bruun van een deure mit glas er in. Op dat glas, mit kleine witte letters, hadde dezelde schilder 'volledige vergunning' tekend. Dat et dezelde schilder daon hadde, koj' zien an de krullen, die van 't zelde medel en allienig kleiner waren. Op etzelde moment, dat de straolen bi'j de krokke van de deure waren, was de haand er ok. Et was een grote haand, mit zwatte lijnen en een boel iel. Een ogenblik lag die haand stille op de krokke, dan dri'jd ie reseluut naor rechts en scheuf de deure eupen. In et locht, dat mit een smalle strepe naor buten vul, ston de Jeneverkeuning.
Netuurlijk was et zien echte naeme niet. Mar d'r waren meensken op et dorp, die niet wusten, dat hi'j naor zien grootvader Janus en naor zien vader Van Lindenboom hiette. Iederiene nuumde him kotweg de Jeneverkeuning.
Hi'j knipperde een ogenblik tegen et scharpe locht van de elektrische laampen, trok dan zien jasse uut en scheuf an een taofeltien in de hoeke. Hi'j was een beste waarker, de Jeneverkeuning, dat wust et hiele dorp ok. D'r waren niet veule zo as hi'j. Straoter was hi'j van zien vak en hi'j hadde d'r al verscheiden kilemeter inlegd. Meensken, die d'r verstaand van hadden, zeden, dat zien geliekense niet in de wiede omtrek te vienen was. Zodoende verdiende hi'j meer as de aandere arbeiders van et dorp, mar zien kiender dreugen minder kleren en de bakker hadde al drie weken op 'e pof verkocht. Dat was een had gelag veur zien vrouw, die een verstaandig, best en flink meenske was.
De Jeneverkeuning dronk, en er was gien iene, die de reden wust. Pattie meensken zeden, dat hi'j nit mit zien vrouw akkedeerde, mar de meensken, die et weten konnen, zeden, dat et zo niet was. Alliend as hi'j dronken thuus kwam, dan vullen d'r wel es hadde woorden, mar slaon dee hi'j nooit. En hi'j was wies mit zien beide kiender van achte en tiene.
Misschien hadden diegenen wel et meerste geliek, die zeten dat et een ziekte was. Hi'j was mit draank opgrujd en grootbrocht, zeden die. Zien hiele huud zat er vol van.
De Jeneverkeuning trok zien jasse uut en scheuf an een taofeltien in de hoeke. Dan legde hi'j zien stoppelige, verweerde kin in de holte tussen doem en wiesvinger van de linkerhaand en steerde naor de aandere hoeke, waor de kastboom ston. Ja, de dikke kastelein van 'De Drie Goolden Reumels' wust wel, wat hi'j dee! Et was eerste Kastaovend en dan wollen zien klaanten een pottien bier en een borrel drinken bi'j de flikkerende schien van de keersies in de boom. Blauwen, gelen, witten en rooien waren et. Dan wollen ze een kaortien leggen en lachen om de plat-briede gezichten, die ze kregen in de glaezen ballen, die tussen de takken hongen. En hoe meer borrels, hoe meer gelach, en hoe meer gelach, hoe meer borrels! Ja, de dikke kastelein wust et wel! Hi'j hadde dattig jaor onderviening en een volle geldzak!
'Ah, Janus! Ok weer present! Wi'j hebben jow mist, de laeste daegen, man! Van 't oolde maark mar weer, zeker?' De Jeneverkeuning nikte. Hi'j hadde gien behoefte an woorden, dronk dan in ien keer zien glassien leeg, zette et weeromme op de taofel en tikte er mit zien trouwring tegen. De kastelein schonk opni'j in. D'r kwam meer volk. D'r kwam gezelligheid. De kaorten wi'jerden vlogge over de taofel, biljatballen rolden over et grune klied. De grammefoon speulde kastlieties en daansmeziek.
De Jeneverkeuning was niet meer alliend. Hi'j hadde oolde kammeraoden troffen. Zien zwiegzemheid was vot. Hi'j lachte, hi'j praotte, hi'j zwaaide mit een vol bierglas, dat zien eigen niet was. Ze hebben him mist, de laeste daegen? Ja, dat kan! De vrouw wol persé niet hebben, dat hi'j aovens vot ging, now, ze ... Now ja goed! Flap et er ok mar uut! Zi'j zullen et ja ommes toch allemaole wel al weten dat ze een kleine verwaachten! Mar vanaovend het hi'j zien kaans angrepen! De beide kiender bin op de zundagschoele en die mossen naor et Kastfeest toe. Hi'j mos mar alliend gaon, had de vrouw zegd. Ze dust et niet meer an. Now, hi'j het de kiender naor de karke brocht en doe is hi'j zels nog een straotien ommelopen! Haha! Douk zal hi'j ze weer ophaelen. Mar zo laete is et nog niet! 'Allee Jehannes! Schink nog es in!'
De dikke kastelein was een zaekenman. Hi'j wust, hoe de dubbelties op 'n makkeliksten rolden. Mar in zien hatte was hi'j gien verkeerde vent. Hi'j hadde et gesprek heurd. Hi'j keek op 'e klokke. Et Kastfeest in de karke zol haost oflopen wezen. Dan stapt' ie op 'e Jeneverkeuning an. 'Nee, niet meer, Janus. Ie moen vot, kerel!' De Jeneverkeuning ging d'r heftig tegen in. 'Now al naor huus?' 'Je kiender waachten op je!' De kiender! Elske en Andries! Ja, dat was waor. In de grote karke, daor zaten zi'j. Hi'j mos vot! Hi'j mos naor ze toe! De kastelein hulp hom overaende, trok him zien jasse an. Hi'j zwaaide nog ien keer mit zien hoed hoge boven et heufd en zette een ni'j straotlied in. Dan ston hi'j inienen buten op de koolde stoepe en zigzagde over de straote.
Et was, as de maone-straolen op him waacht hadden: ze scheuven veur him uut over de bemodderde punten van zien schoenen. Dan klommen ze tegen een gladde regenpiepe op naor boven. Hi'j keek ze nao, greep er naor mit beide hanen, mar ze waren him te vlogge netuurlik. Dan zag ie de maone staon, hoge boven de huzen en lachte d'r tegen. Hadde-op! Dat was een reer geluud deur de stilte van de straote en de huzen weerkaatsten et.
Et was niet veer naor de karke, mar hi'j dee d'r lange over, omdat elke lanteernpaol een rustplek was. De enkelden, die bi'j de weg waren, keken him nao, schuddekopten en leupen deur. Zi'j waren et wend van him!
Op et karkhof, midden tussen de grafstiender, ston de donkere karke, mit de verlochte boograemen en keersies in de veensterbaanken. Een grote laampe boven de deure wees de weg. Mit wat mujte vun hi'j de krokke en ston dan op de rooie tegels in et pertaol. Now de volgende deure nog. Hi'j douwde him eupen want alliend de lochies in de boom en veur de raemen braanden. Et was er stille. Doodstille. Alle meensken zatten licht veuroverbeugen, mit de hanen dichtevolen. Hi'j dochte, dat ze sleupen, haelde diep aosem en reup dan mit donderende stemme deur et gebouw: 'Elske! Andries! Opstaon!' Ien moment was er geroezemoes van stemmen, et schosselen van voeten op de hoolten vloer, dan zag ie een glimp van gladde keuperen knopen op zwatte jasen en vuulde de klemmende greep van twie staarke hanen in de bovenaarms. De beide pelisiemannen hadden et makkelik. De Jeneverkeuning verzette him niet. Alliend mossen ze him wat op de rechte weg holen. Hi'j zwaaide mit zien hoed en zong een Sunderklaoslietien.
De opper vun ok, dat ze goed waark daon hadden. D'r was al veuls te veule deur de vingers zien mit dát daor! Midden onder et gebed as een dronkeman de karke in kommen, wie hadde et ooit reerder mitmaekt? Mar et zol dan now mar mittien uut wezen! Dan mar ofleren! In et kesjot er mit! Alla! En morgenvroeg zol hi'j wel vedder zien. As de roes d'r uut was.
Et was as de Jeneverkeuning et woord 'kesjot' verstaon en begrepen hadde, want hi'j protesteerde! Zien kiender! Zien Elske en zien Andries! Die zatten in 'De Drie Goolden Reumels' te slaopen, en hi'j mos ...
De deure sleug aachter him dichte, et slot zee 'klik'. Hi'j hadde et minder treffen kund, de Jeneverkeuning.
Et ofdaankte ledikant van de opper zels ston in een hoeke en d'r braande een klein locht. Doe de Jeneverkeuning et ledikant zag, kreup hi'j er in, mit kleren en al en trok de dekens over zien kop, dat er niks meer van him te zien was. Alliend de maonestraolties, die deur een klein raem naor binnen loerden, wusten wie er onder zat.
De Jeneverkeuning sleup. En droomde. Hi'j zat in 'De Drie Goolden Reumels'. Hi'j was de kastelein zels. Hi'j schonk de glaezen vol. Zien eigen et eerste en et vaekste. Hi'j dronk op de gezondheid van al zien klaanten. En in de hoeke ston de kastboom, op een taofeltien van goold en zulver. Zien cefé wodde groter en groter, want d'r mossen hoe langer hoe meer meensken in. Op et laeste was et, as de muren verdwenen. Now stonnen ze buten in et laand. Een grote vlakte was et. En donker. Mar iene van de lochies in de kastboom braande nog. Et wodde groter. En dan maekte et him los van de boom en zweefde naor boven en bleef staon te straole-schieten, hoge an de locht. Doe was de duusterheid vot en de meensken waren vot en waor ze staon hadden lag een koppel schaopen in et veld. En hi'j was de huder. Hi'j hadde een grote staf in de haand en er ston een hond naost him. Een grote hond. Doe klonk er een stemme. Een lieve stemme. Dat was een engel. Et was de engel uut de kastboom van 'De Drie Goolden Reumels'! Heur wat ze zee: 'Vreest niet, want ik kondig u ene grote blijdschap aan, bestemd voor het gehele volk, want voor u is heden de Zaligmaker, Christus de Heer, geboren, in de stad van David. En hieraan zult gij hem herkennen: gij zult een kind vinden, in doeken gewikkeld, liggende in ene kribbe.' Et kon de doomnie ok wezen, op het Kastfeest. Daor ston hi'j op de preekstoel, in de grote karke. Die karke was schiemerdonker, mit alliend et locht van de keersies in de kastboom en veur de grote boograemen. De hiele karke was vol meensken, groten en kleinen. En doe de doomnie uutpraot was, begonnen ze te zingen. Et was een mooi lied: 'Ere zij God in de hoogste hemelen; en vrede op aarde; in de mensen een welbehagen.' Zien Elske en Andries zatten veuran! Mit eernstige gezichies. Daor kwam een pelisieman an! Wat mos die op et Kastfeest doen? Kiek, die leup naor zien kiender toe! Ze hadden him nog niet in de gaten, die smeerlappen! Ze zongen mar deur. Alle aandere meensken waren allange ophullen. Daor stak de man zien haand uut. Mar hi'j ...
De Jeneverkeuning schrok wakker. Ien ogenblik wus hi'j niet, waor hi'j was, mar dan begreep hi'j alles. Op etzelde moment stapte de opper binnen. De Jeneverkeuning sleug zien bienen over de raand van et ledikant. Hi'j mos him even beetholen an de mure, mit zien iene haand. Doe kon hi'j vri'j overaende staon, zonder steun. Hi'j was de borrel wend, dat hi'j was gauw weer de oolde! Ze stonnen tegenover mekaander in et kesjot, de Jeneverkeuning en de opper, de versleugene en de man van et gezag. Zonder een woord. Drie menuten misschien.
'Janus Lindeboom', zee de opper doe, 'd'r bin goenend veur je.' De Jeneverkeuning haelde de schoolders op, keek deur et kleine raem naor buten en zag, dat et nog naacht was. Allienig een peer maonestraolties speulden over een hoekstien. Dan wees hi'j mit de rechterwiesvinger naor zien veurheufd. 'Hm! Midden in de naacht zeker! De roes is d'r uut opper! Ik hadde niet docht, dat jim de meensken hier opsleuten, om d'r wille mit te maeken!' De opper dri'jde him half omme naor de deure. 'Kom mar wieder, doomnie!' De Jeneverkeuning schrok, doe hi'j dat heurde. 'Wat ...' De doomnie maekte een kalmerend gebaor. 'Ik komme je fielseteren, Lindeboom! Ie hebben vannacht een jonge zeune kregen!' Et was de Jeneverkeuning, as hi'j duzelde. 'Een jonge zeune, doomnie? En de vrouw, hoe is et mit de vrouw? Oe God, en ik zitte hier!' Hi'j zat op de raand van et ledikant en d'r biggelden traonen over zien wangen.
'Et is allegeer in odder, Lindeboom. Jim hadden et nog niet verwaacht, netuurlik. Mar de schrik man, de schrik. Kom op! Dan gaon wi'j naor heur toe!' 'Ja, mar eh ... de opper, doomnie!' 'Gien nood, kerel! De opper zal je niet tegenholen. Hi'j het oons al tegere laoten en de deure staot eupen. Zal ik je es vertellen, wat hi'j tegen mi'j zegd het? 'Doomnie', zee hi'j, 'dit was de eerste en de laeste naacht, die Janus Lindeboom in et kesjot deurbrocht het. Die zien wi'j hier niet weer! Want et is God zels west, die dit Wonder an him voltrokken het!'
Ze stonnen al buten deure, op de straotstiender. Janus Lindeboom stak zien rechterhaand uut. Et was een grote haand, miet zwatte lijnen en een hieleboel iel. De doomnie pakte him an. 'Zo is et, doomnie! En de Jeneverkeuning het dat wonder verstaon! Van disse dag of hiet hi'j Janus Lindeboom!' Over die beide hanen gleden de laeste straolen van de maone die zakte. In et Oosten begon de ni'je dag!