Dankzij de capaciteiten en het doorzettingsvermogen van Filippus (omstreeks 382-336 v.Chr.) en de tomeloze ambitie en gedrevenheid van zijn zoon Alexander de Grote, groeide Macedonië in twee generaties uit tot een wereldmacht. In 323 voor Christus stierf Alexander plotseling, in zijn paleis in Babylon. Vrijwel niemand voor of na hem oefende zo veel invloed op de loop van de geschiedenis uit. Wat ooit het monolithische Perzische rijk was geweest, viel na Alexander uiteen in een verzameling Griekse en Macedonische rijken die zich in het oosten tot Afghanistan en de Indusvallei uitstrekten. Onder de Macedonische dynastie (de Ptolemaeën) werd in Egypte de literatuur van de vroeg-Griekse tijd systematisch verzameld en tot onderwerp van voortgezette en aandachtige bestudering verheven. Hierdoor kon deze ook worden doorgegeven aan de Romeinen en het Europa van later tijd. In het door Grieken overheerste noorden van India droeg het geschrift Gesprekken van koning Menander (met de filosoof Nagasena, 2de eeuw v.Chr.) - een van de grootste klassiekers van de Pali-literatuur - bij aan de ontwikkeling van het boeddhisme. Tegelijk drukten de Griekse taal en de 'hellenistische' kunst en literatuur van de nieuwe koninkrijken ook een blijvend stempel op het latere Nabije Oosten en de ontluikende Romeinse cultuur. Grieks zou de taal worden van het Nieuwe Testament, de eerste taal van de nieuwe christelijke godsdienst. Zonder Alexander zou de cultuur van een groot deel van de moderne wereld er heel anders hebben uitgezien.
Vanuit het Griekse perspectief bezien leverden Alexanders veroveringen ongekende rijkdom en een stroom van nieuwe ideeën op - en ook nieuwe spijzen en dranken. Artistoteles, Alexanders leermeester, had er bij hem op aangedrongen botanici en andere wetenschappers op zijn lange tochten mee te nemen. Dat leverde een hele reeks tot dan toe onbekende vruchten en groenten op, die beschreven zijn in twee plantkundige werken van Theophrastus van Eresos, de opvolger van Aristoteles aan de peripatetische school. De Grieken die zich in Syrië en Egypte vestigden, experimenteerden met nieuwe variëteiten van groenten en kruiden waar ze zelf verzot op waren. De oosterse kookkunst werd in rijke huishoudens steeds meer gewaardeerd, maar tegelijk vonden Griekse invloeden hun weg naar het oosten. Van de vermenging van Griekse, Macedonische en oosterse culturen die plaatsgreep in de jaren na Alexanders dood kunnen we ons enigszins een voorstelling maken aan de hand van een eigenaardig relaas van omstreeks 300 voor Christus, dat ons midden in een bruiloftsfeest in een voornaam Macedonisch huis doet belanden. De Athener Hippolochus bevond zich onder de gasten. Zijn brief aan Lynceus van Samos is bewaard gebleven in het Gastmaal der geleerden van Athenaeus. Hippolochus en Lynceus waren overigens beiden leerling van Theophrastus. 'Twintig bedroeg het aantal mannen dat was uitgenodigd', meldt Athenaeus ons. We zullen er dus maar van uitgaan dat de vrouwen, zelfs op deze bruiloft, apart van de mannen feestvierden.
'Iedere gast kreeg bij aankomst een zilveren drinkbeker met wijn - die hij na lediging geacht werd te houden. Vervolgens werden op bronzen borden platte broden geserveerd, waarop de gasten stukjes kip, eend en duif konden stapelen; daarna volgde een tweede gang, op zilveren borden opgediend, met gans, haas en geit; en nog een derde, met houtduif, tortelduif en patrijs. We gaven de slaven ook iets van deze gang' (Athenaeus citeert Hippolochus) 'en toen we genoeg gegeten hadden wasten we onze handen. Nu werden er een heleboel kransen binnengebracht, gemaakt van allerlei soorten bloemen, en voor iedere gast ook nog een gouden diadeem. We waren verre van nuchter meer toen fluitspeelsters, danseressen en van Rhodos afkomstige harpspeelsters binnen kwamen dartelen; ik denk maar steeds dat ze naakt waren, maar volgens een paar anderen droegen ze een tuniek. Ze voerden hun nummertje op en verdwenen weer. Toen dromden nog meer meisjes naar binnen, elk met een stel parfumflesjes van een halve pint inhoud, een van zilver, een van goud, met een gouden koord aan elkaar bevestigd, die ze aan ieder van ons aanboden. Vervolgens werd opgediend wat men eerder een kostbare schat dan een maaltijd zou noemen! Het was een zilveren schaal (met een behoorlijk brede rand van goud), zo groot dat er een heel gebraden varken op paste, en nog een flinke knaap ook; die lag daar op zijn rug te pronken met alle lekkere dingen waarmee zijn karkas was gevuld: meegebakken lijsters en nachtegalen, met eidooiers overgoten. Hierna werden geroosterde oesters en jakobsschelpen geserveerd, op aparte borden. Hierna dronken we wat en kreeg ieder van ons een gestoofd geitje op een zilveren schaal, met gouden lepels. Tenslotte werden de tweede tafels binnengebracht en werden aan alle aanwezigen noten en fruit in ivoren mandjes gepresenteerd, en ook allerlei soorten gebak, van Kreta en van uw eigen Samos, mijn beste Lynceus, en ook van Attica, alles op aparte schalen.'
Het feest dat Caranus, de bruidegom, voor zijn vrienden had georganiseerd verschilde sterk van de feesten die in vroeger tijd in Griekenland gehouden moeten zijn. Het uitdelen van kransen en parfum was weliswaar een Griekse gewoonte, maar de hoeveelheden doen uitzonderlijk aan. Geen gast zou alles wat hem werd voorgezet kunnen verorberen. Toch was het niet een en al verspilling. Macedonische feesten stelden de gasten in staat hun slaven en bedienden gulheid te betonen en bovendien nog voedsel mee naar huis te nemen. Ze kregen zelfs mandjes mee om de kliekjes in te vervoeren. En alle borden en bestek, van goud, zilver en brons, werden aan de gasten meegegeven. Het uitdelen van geschenken was de manier waarop Macedonische vorsten hun status hooghielden en diplomatie bedreven. Dit was een plaatselijk gebruik, waarschijnlijk in tegenstelling tot alle andere dingen die op deze bruiloft voorvielen, en het was ongetwijfeld aan inflatie onderworpen geweest doordat de Macedoniërs in het Oosten immense rijkdommen in de wacht hadden gesleept.
De recepten die je onderaan dit artikel aan kunt klikken zijn allemaal op de een of andere manier verbonden met Macedonië en zijn veroveringen. Een ervan komt uit het Griekse kookboek waarvan fragmenten gevonden werden op de papyri van Oxyrhynchus in Egypte, waar heel veel Griekse literatuur aan de vergetelheid werd ontrukt. De gestoofde geit, de hoofdschotel op het door Hippolochus beschreven bruiloftsfeest, is vervangen door gebraden haas, een heerlijk gerecht voor een diner op kleinere schaal en een van de luxe Griekse delicatessen (lams- of geitenvlees). Onder de paar bewaard gebleven recepten voor antiek Grieks banket en gebak komt er een van Kreta - Hippolochus heeft het ook over Kretenzisch gebak - en een uit Alexandrië, de nieuwe Griekse metropolis in Egypte die nog altijd de naam draagt van Alexander, haar stichter. Te oordelen naar Caranus' bruiloftspartij haalden de Macedoniërs hun wijn niet van ver: hij serveerde Mendaeïsche en Thasische wijn, uit het Macedonische binnenland en van een nabijgelegen eiland dus. Maar ze dronken wel naar hartelust. Het hof van Alexander was berucht om zijn dronkemansruzies, die soms een fatale afloop hadden. Alexander de Grote zou volgens de geruchten zijn dood zelf hebben veroorzaakt doordat hij heel vaak te diep in het glas keek. Een van de befaamdste Griekse wijnen van nu komt uit Macedonië. De droge rode wijn uit Naousa, gelegen in de heuvels van het westen, kent al een lange geschiedenis. Al in de achttiende eeuw roemden reizigers de Naousa. Er bestaan ook een witte en rode Côtes de Meliton van een wijngoed ten zuiden van het Torone uit de oudheid. Deze wijnen, van een mengeling van nieuw aangeplante Franse en Griekse druivenvariëteiten, kunnen niet bogen op een historische traditie - maar daar zouden Caranus en zijn gasten beslist niet mee gezeten hebben.
