abc
|
het ABC van de slaap
De Alkoof in
vroeger huizen Een alkoof was een zijvertrekje van de huiskamer,
dat als slaapruimte werd gebruikt, een vergrote bedstee dus. Meestal was er
geen raampje in, en omdat men de gordijnen ervoor ook nog dichtschoof, was
het een ongezonde en benauwde boel.
Bedstee,
slaapplaats voor getrouwen, Een bed(stee) is ons kleinste woonverblijfje. Wij kunnen
er een hele wereld in opbouwen, want behalve slaapplaats is het ook
territorium, domein, eigen hoekje en veilige vluchtplek. Wij kunnen er in de
droom de hele aarde in bereizen en alle wezens ontmoeten waarvan we het
bestaan vergeten waren. We kunnen er kunstzinnige activiteiten in ontplooien
(Rossini, Donizetti, d'Annunzio), of een oorlog voeren (Churchill). Als kind
konden we ons misschien niets heerlijkers voorstellen dan in een betoverd
bed, veilig onder de dekens, door drukke straten te rijden of hoog door de
lucht te vliegen.
Naast de kachel
in de keuken Bij de Grieken betekende KOONOPEION (laat-Latijns:
Canapaeum) eigenlijk een hemel van muskietengaas boven een rustbed, een soort
klamboe dus. Later verschoof de benaming canapee zich naar een
rustbank in de huiskamer, soms voorzien van 8 tot 10 poten, en vanaf de 18e
eeuw steeds kostbaarder bekleed.
Grootpa mag zo
graag gaan Dutten De mensheid tast nog steeds in het duister waarom
slaap eigenlijk zo onontbeerlijk is. Bij blijvende onthouding van slaap
(slaapdeprivatie) volgt op den duur zeker de dood.
In de Echtelijke
sponde Om het in- en doorslapen te bevorderen schakelen
mens en dier instinctief zoveel mogelijk alle licht-, geluids- en
temperatuursprikkels uit, om als het ware weer een foetus in de baarmoeder te
worden: warm in dekens gehuld, liggend, in de duisternis (slaapkamergordijnen
moeten zo min mogelijk licht doorlaten), zonder lawaai en met opgetrokken
knieën.
Ha, hoe heerlijk
dekt Flanel Flanel kan zowel wol als opgeruwd katoen zijn.
Flanel zit aangenaam, warm en toch luchtig om de huid, en de slaap wordt er
gunstig door beïnvloed, of het nu in een nachtjapon, een pyjama of in de
lakens verwerkt zit - vooral bij reumatische klachten.
Gapen staat
gelijk aan geeuwen, Geen geleerde ter wereld kan opheldering
verschaffen over het ontstaan van de geeuw- of gaapreflex. Dat het een oude
en primitieve reflex moet zijn blijkt uit het geeuwen van zeer jonge baby's en
dieren, zelfs van nog blinde hondjes. Een onvolledige verklaring is die als
zou een verminderde doorbloeding van de tussenhersenen bij vermoeidheid,
verveling etc. de oorzaak zijn.
Een Hansop (dus
broek plus lijfje) De hansop was een aardige en handige combinatie
van hemd en onderbroek. Jammer dat ze haast niet meer te krijgen zijn. Voor
babies is er sinds de invoering van de pampers weer een soort hansop
teruggekomen, nu met voetjes eraan.
Wervelleed en
ruggepijnen, Een doorzakkende matras zonder stevige onderlaag
is een ramp voor uw rug. In zijligging worden uw nek-, borst- en lendewervels
bij diepe slaap soms urenlang in een zijdelingse bocht gedrukt, waarvan u de
gevolgen pas de volgende dag merkt.
Mag de koudste
storm ook jagen, Georg Jaeger (1832-1916) maakte uit witte,
niet-gebleekte wol, vermengd met een kleine hoeveelheid ongeverfde,
natuurbruine wol, een tricot dat een grijsbruine kleur had. Het is uiterst
bruikbaar voor mensen die aan weer en wind zijn blootgesteld.
Zonder Klamboe
in de tropen, Klamboe is het Maleise woord voor muskietennet.
Het wordt in een tentvorm boven het bed of de slaapmat opgehangen en
uitgespannen, en het moet geheel afsluitend tegen muggen zijn. Het is van
neteldoek of fijne tule gemaakt.
Lodderoogje,
Lange slaper, Voor mensen die 's nachts niet hoeven te werken is
lang slapen dom. Het wekt ook altijd enige wrevel, tenzij er een goede reden
voor is.
Gooi toch weg,
die pil voor 't slapen, In melk zit een eiwitbouwsteen (l-tryptofaan) die door
de hersencellen gebruikt wordt om het inslapen te bevorderen. In warme
toestand wordt het reeds in de twaalfvingerige darm, direct na het passeren
van de Portier (= de kringspier in de maaguitgang), als zodanig in de
bloedbaan opgenomen en binnen enkele seconden naar de hersenen
getransporteerd.
De natuur
verzinkt in duister, In de nacht - en bij volle maan al helemaal -
lijken de geheimen van de natuur onder handbereik. Mystieke en demonische
krachten horen van oudsher tot het rijk van de nacht.
Lang niet ieder
in dit leven Bij alle nadelen had ziekzijn als kind twee
voordelen: je hoefde niet naar school en je kreeg ontbijt op bed, al was het
maar een boterham met jam en een glas melk. Het gevoel van welgevalligheid
bij een ontbijt op bed op latere leeftijd in een hotel is zeker voor een deel
daarop terug te voeren.
Uw Pantoffels
zult ge dragen Pantoffel komt van het Franse 'la Pantouffle'.
Acht uur slaap
is niet steeds nodig, Sinds duizenden jaren kondigt de haan de nieuwe
dag aan. De zon gaat weldra op, de slaap moet maar uit zijn, het werk wacht.
Daar is voor de haan in die eeuwen niets aan veranderd. Toch vraag je je wel
eens af of het voor een loslopende, in de bomen slapende kippen- of
krielkippentoom + haan, zoals zo vaak in afgelegen tuinen en boerderijen het
geval is, wel verstandig is zo aanhoudend en zo duidelijk de plaats aan te
geven waar ze zitten. Een toevallig passerende vos of havik zou op verkeerde
gedachten kunnen komen. Hoewel vogels ogen van voren en van achteren hebben,
is het in de ochtendschemering naar beneden vliegen altijd een riskant
moment.
Telkens weer een
Roes uitslapen We hebben het al eerder gezegd: alcohol is een
slecht slaapmiddel, al wil de volksmond dat graag vergoelijken. In de nanacht
vormen zich uit de normale, in dranken voorkomende Aethylalcohol de
zogenaamde hogere alcoholen, die vooral voor hersenen vergiftig zijn.
In de slaap is ook de verbranding van alcohol viermaal langzamer dan in de
actieve waaktoestand. Waarmee niet gezegd wil zijn dat door verstandig
alcoholgebruik levens- en feestvreugde niet op gepaste wijze gestimuleerd
zouden mogen worden.
In de koude
slaapvertrekken De slaapmuts is een oud cultuurverschijnsel, en
ook dit kledingstuk was sterk aan mode onderhevig. In de tijd van Hendrik IV
van Frankrijk (1553-1610) werden de slaapmutsen bij de rijken zelfs voorzien
van vrachten edelstenen.
Vóór 't naar bed
gaan: in de Tobbe, Voor de doorsnee mens werkt een warm bad
slaapverwekkend en urine-afdrijvend. Maar als men het goed wil doen moet er
koud water aan de pas komen: de brave pastoor Sebastiaan KNEIPP (1821-1897)
grondvestte vanuit zijn pastorie in Wörishoven een op water gebaseerde
gezondheidsleer. Hij propageerde een eenvoudige, gezonde levenswijze met
koude afwassingen, ondersteund door geneeskrachtige kruiden, en met
vermijding van de genotsgifstoffen van de mens, zoals koffie, alcohol,
nicotine en zout. Als slaapmiddel diende men zich met koud water af te wassen
(hele lichaam) en dan niet-afgedroogd onder de lakens te kruipen. Voor de
genezing van stofwisselingsziekten, hart- en vaatziekten, reuma, nerveuze
toestanden, managersziekten, en afwijkingen van interne organen werden warme
en koude waterstralen gebruikt. Kneipps theorieën vonden en vinden talrijke
navolgers in vele badplaatsen en kuuroorden.
Waar komt toch
een Uiltje knappen Een uiltje knappen of vangen betekent er even
tussenuit knijpen om een dutje te doen, liefst onbemerkt. Met uiltje is niet
de vogel bedoeld, maar een vlinder. Hooft gebruikte die uitdrukking om aan te
geven, dat het een korte periode betreft, namelijk die om een vlinder te
vangen.
Soms kun je de
slaap niet Vatten; Slapeloosheid gedurende het hele etmaal (echte
INSOMNIA) komt niet voor, want dat heeft de dood ten gevolge. Met
'slapeloosheid' bedoelen we: te weinig slaap. Maar met dat begrip moeten we
oppassen. Mensen die zeggen de hele nacht geen oog dicht te hebben gedaan,
zijn soms door een onweer heen geslapen zonder een slag gehoord te hebben.
't Wiegelied
maakt door de tijden Wiegeliedjes raken een snaar in de diepte, bij het
ene volk meer dan bij het andere. De vorming van een zeer jong wezentje door een
vertrouwde, steeds weerkerende stem in zijn eerste levensdagen, - maanden en
-jaren is van doorslaggevende betekenis voor het latere leven.
Met de X
IJz'ren bed met
koude randen Naast de hemelbedden van de adel en de zeer
rijken, besliep de gegoede burgerij vroeger hardhouten bedden in de stijl van
Lodewijk XIV, XV en XVI, Louis Philippe- of Biedermeyerbedden, maar
geleidelijk aan ook steeds meer ijzeren ledikanten. De gewone man en de
boerenstand sliepen in bedsteden of op houten britsen. Over de prijs van een
metalen bed met een goede springbak en verfraaid met koperen knoppen en
andere tierelantijnen moet men niet te licht denken.
Als je Ziek bent
is je bedje Hier is niets aan toe te voegen. Wie braaf zijn
bordje leeg eet, oppassend leeft en zijn avondgebed opzegt, hoeft niet te
vrezen.
|
